Bơm chìm bị kẹt rác, kẹt cánh: cách xử lý an toàn

Bơm chìm nước thải làm việc trong môi trường rất khắc nghiệt: nước bẩn, bùn loãng, cặn lơ lửng, tóc, bao nilon, khăn giấy, sợi vải, dầu mỡ, váng nổi và đôi khi có cả dị vật rơi xuống hố gom. Vì vậy, tình trạng bơm chìm bị kẹt rác, kẹt cánh, quay nặng, không lên nước hoặc nhảy aptomat là sự cố khá phổ biến trong tầng hầm, trạm gom nước thải, nhà hàng, khách sạn, xưởng sản xuất, khu dân cư và hệ thống xử lý nước thải công nghiệp.

Điểm quan trọng nhất khi xử lý sự cố này không phải là tháo bơm thật nhanh, mà là xử lý đúng trình tự để tránh điện giật, tránh bơm tự khởi động bất ngờ, tránh vỡ cánh bơm, cháy cuộn dây hoặc làm hỏng phớt cơ khí. Với các dòng bơm chìm nước thải Pentax, người dùng càng cần hiểu rõ kiểu cánh, loại chất thải và điều kiện vận hành trước khi quyết định vệ sinh, tháo kiểm tra hay thay thế bơm.

1. Dấu hiệu nhận biết bơm chìm bị kẹt rác, kẹt cánh

Bơm chìm bị kẹt cánh không phải lúc nào cũng dừng hẳn. Có trường hợp bơm vẫn kêu, vẫn rung nhưng nước không lên; có trường hợp bơm chạy vài giây rồi ngắt; cũng có trường hợp bơm hoạt động yếu dần trong nhiều ngày rồi mới dừng. Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Bơm có tiếng ù nhưng không quay hoặc quay rất nặng.
• Bơm nhảy aptomat, nhảy overload hoặc rơ le nhiệt sau vài giây khởi động.
• Lưu lượng nước giảm mạnh dù mực nước trong hố gom vẫn cao.
• Bơm rung bất thường, phát tiếng cạ cơ khí ở khu vực buồng cánh.
• Ống xả có nước ra yếu, ngắt quãng hoặc gần như không có nước.
• Phao báo mức hoạt động liên tục nhưng hố gom không rút nước.
• Sau khi bơm dừng, có mùi khét nhẹ ở tủ điện hoặc thân bơm nóng bất thường.

Những dấu hiệu trên dễ bị nhầm với lỗi tụ điện, mất pha, hỏng phao, nghẹt van một chiều hoặc tắc đường ống. Vì vậy, khi kiểm tra cần đi từ phần điện, phần điều khiển, phần đường ống rồi mới đến phần thủy lực của bơm. Không nên mặc định cứ bơm không lên nước là do cháy motor, bởi rất nhiều trường hợp nguyên nhân chỉ là rác quấn cánh hoặc vật cứng kẹt tại cửa hút.

2. Vì sao bơm chìm nước thải dễ bị kẹt rác?

Khác với bơm nước sạch, bơm chìm nước thải thường phải hút chất lỏng có thành phần rất phức tạp. Trong hố gom sinh hoạt có tóc, giấy vệ sinh, bao bì nhựa, vải vụn, dầu mỡ đông đặc. Trong nhà máy có thể gặp sợi dệt, bã thực phẩm, cặn lắng, bùn mịn, hạt cứng hoặc vật liệu sản xuất rơi xuống. Khi các thành phần này đi vào cửa hút, chúng có thể bám vào cánh, quấn quanh trục, mắc ở khe hở giữa cánh và vỏ bơm hoặc làm kẹt dao cắt.

Một nguyên nhân khác là chọn sai kiểu bơm. Ví dụ, với nước thải nhiều rác mềm và sợi dài, dòng cánh cắt như Máy bơm chìm nước thải cánh cắt Pentax DTR101 G thường phù hợp hơn bơm thoát nước thông thường. Ngược lại, nếu nước thải có nhiều bùn loãng và chất rắn lơ lửng kích thước lớn, cần xem xét dạng cánh hở, cánh xoáy hoặc kênh lớn để hạn chế nghẹt.

Với công trình có lưu lượng lớn, tuyến ống dài hoặc yêu cầu cột áp cao, dòng Máy bơm chìm nước thải cánh cắt Pentax DTRT 1000 là ví dụ cho hướng xử lý rác mềm bằng cơ chế cắt/nghiền trước khi đẩy qua ống. Tuy nhiên, dù là bơm cánh cắt, nếu trong hố gom có giẻ lau, dây nhựa, thép buộc, đá, gỗ, nắp chai hoặc vật cứng bất thường thì vẫn có nguy cơ kẹt cơ khí.

3. Nguyên tắc an toàn trước khi xử lý bơm bị kẹt cánh

Khi phát hiện bơm chìm bị kẹt rác, việc đầu tiên là đảm bảo an toàn điện và an toàn môi trường làm việc. Bơm chìm hoạt động trong nước, thường đặt ở hố sâu, môi trường ẩm ướt và có khí độc. Vì vậy, không được thò tay xuống hố gom, không kéo bơm khi chưa cắt điện, không đứng trực tiếp trong nước để thao tác nếu chưa có biện pháp cách ly.

3.1. Cắt điện hoàn toàn

Hãy ngắt aptomat cấp nguồn cho bơm, ngắt tủ điều khiển, treo biển cảnh báo nếu có người khác cùng vận hành. Với hệ 3 pha, cần kiểm tra chắc chắn đã mất điện ở cả ba pha. Với hệ bơm tự động dùng phao, phải đề phòng trường hợp phao kích hoạt khiến bơm tự chạy lại khi đang thao tác.

Nguyên tắc dễ nhớ:

Ngắt nguồn chính → Kiểm tra hết điện → Khóa/tách điều khiển tự động → Mới được thao tác với bơm

3.2. Không kéo bơm bằng dây điện

Dây cáp điện của bơm chìm chỉ dùng để cấp nguồn, không dùng để nâng hạ bơm. Kéo bơm bằng cáp có thể làm đứt ruột dẫn, hở nước vào đầu cáp, hỏng gioăng kín nước hoặc gây rò điện sau khi lắp lại. Nên kéo bằng dây xích, quai nâng, thanh dẫn hướng hoặc hệ thống coupling nếu có.

3.3. Trang bị bảo hộ

Khi vệ sinh bơm nước thải, cần có găng tay cao su dày, ủng cách điện, kính bảo hộ, khẩu trang, quần áo bảo hộ và dụng cụ kẹp rác. Không dùng tay trần để móc rác trong buồng cánh vì có thể gặp mảnh kính, kim loại sắc, xương, dây thép hoặc vật nhọn.

4. Quy trình xử lý bơm chìm bị kẹt rác, kẹt cánh

Dưới đây là quy trình thực tế có thể áp dụng cho hố gom dân dụng, tầng hầm, trạm bơm nhỏ và một phần hệ thống công nghiệp. Với bơm công suất lớn, bơm lắp ray trượt, bơm vận hành trong môi trường độc hại hoặc bơm thuộc hệ thống quan trọng, nên có kỹ thuật viên chuyên môn thực hiện.

Bước 1: Ghi nhận hiện tượng trước khi tháo

Trước khi đưa bơm ra khỏi hố, hãy ghi lại các hiện tượng: bơm nhảy điện lúc khởi động hay sau khi chạy một thời gian, bơm có tiếng ù hay không, mực nước có rút không, van một chiều có rung không, tủ điện báo lỗi gì. Những thông tin này giúp phân biệt lỗi kẹt cánh với lỗi điện.

Hiện tượng	Khả năng nguyên nhân	Hướng kiểm tra
Bơm ù, không quay	Kẹt cánh, hỏng tụ, mất pha, cháy cuộn	Ngắt điện, kiểm tra cơ khí và điện trở motor
Bơm chạy nhưng nước yếu	Rác bám cánh, tắc cửa hút, tắc van/ống	Kiểm tra lưới hút, buồng cánh, van một chiều
Nhảy overload	Quá tải do kẹt, sai điện áp, mất pha	Đo dòng, kiểm tra cánh quay, kiểm tra nguồn
Bơm rung mạnh	Cánh mẻ, lệch trục, rác quấn một phía	Tháo vệ sinh, kiểm tra cân bằng cánh

Bước 2: Kéo bơm lên đúng cách

Sau khi cắt điện, kéo bơm lên bằng xích, dây nâng hoặc tay xách chuyên dụng. Nếu bơm dùng khớp nối nhanh, cần kéo theo ray dẫn hướng để tránh va đập vào thành hố. Không giật mạnh vì bơm có thể bị mắc ở bùn đáy, mắc dây phao hoặc vướng ống mềm.

Với bơm nhỏ như Máy bơm chìm nước thải Pentax DP 40 G 0.25 HP – 220V, thao tác nâng hạ thường đơn giản hơn, nhưng vẫn cần tránh kéo bằng dây điện. Với bơm công suất lớn, khối lượng nặng, phải dùng pa lăng, giá đỡ hoặc ít nhất có hai người thao tác để tránh rơi bơm.

Bước 3: Rửa sơ bộ bên ngoài bơm

Đặt bơm ở khu vực thoáng, có nền chắc chắn. Dùng nước sạch xịt rửa bùn bám bên ngoài, đặc biệt ở khu vực cửa hút, chân bơm, lưới chắn và thân dưới. Không xịt áp lực quá mạnh trực tiếp vào đầu cáp, hộp nối dây hoặc vị trí gioăng kín nếu không cần thiết.

Bước 4: Kiểm tra cửa hút và buồng cánh

Sau khi rửa sơ bộ, quan sát cửa hút xem có rác mắc không. Rác thường gặp gồm tóc, dây nilon, giẻ lau, bao bì, dây rút, sợi vải, lá cây, mảnh nhựa, xương nhỏ hoặc cặn đóng váng. Dùng kìm, móc thép đầu tù hoặc tua vít dẹt để gỡ rác. Không dùng búa đập vào cánh vì có thể làm mẻ cánh, cong trục hoặc nứt buồng bơm.

Với dòng máy bơm Pentax DX, khi gặp nước thải có rác mềm, cần kiểm tra kỹ vùng khe hở giữa cánh và thân bơm. Nếu cánh bị quấn tóc hoặc sợi nhựa, bơm có thể vẫn quay nhưng dòng nước bị suy giảm rõ rệt.

Bước 5: Thử quay cánh bằng tay sau khi đã ngắt điện

Khi chắc chắn bơm đã tách nguồn, có thể dùng tua vít hoặc dụng cụ phù hợp để xoay nhẹ cánh theo chiều làm việc. Nếu cánh quay trơn, không cạ, không kẹt, nguyên nhân có thể nằm ở van một chiều, đường ống hoặc phần điện. Nếu cánh quay nặng, có điểm cứng, phát tiếng cạ, cần tiếp tục tháo phần đáy hoặc buồng cánh để vệ sinh sâu hơn.

Không cố cấp điện để “cho bơm tự nghiền rác” khi đã có dấu hiệu kẹt nặng. Cách làm này rất dễ làm dòng tăng cao, cháy cuộn dây, hỏng tụ điện hoặc làm gãy cánh.

Bước 6: Tháo nắp đáy hoặc lưới hút nếu cần

Một số bơm có thể tháo phần chân đế, lưới hút hoặc nắp đáy để tiếp cận buồng cánh. Khi tháo, nên đánh dấu vị trí bulông, gioăng và hướng lắp. Nếu có gioăng cao su, cần giữ sạch, không làm rách, không bôi keo tùy tiện vì có thể ảnh hưởng đến khả năng kín nước.

Với các model lớn như Máy bơm chìm nước thải cánh hở Pentax DCT 1000, khu vực cánh và cửa hút cần được kiểm tra cẩn thận vì cánh hở có ưu điểm xử lý nước thải có cặn tốt hơn bơm thoát nước nhẹ, nhưng vẫn có thể bị kẹt nếu gặp vật cứng hoặc sợi dài quấn trục.

Bước 7: Kiểm tra phớt, trục và khe hở cánh

Sau khi gỡ sạch rác, quan sát xem trục có bị cong, cánh có bị mẻ, có vết cạ vào thân bơm hay không. Nếu có nước lẫn dầu chảy ra từ buồng phớt hoặc dầu phớt đổi màu sữa, có thể phớt cơ khí đã bị ảnh hưởng. Khi đó không nên lắp lại vận hành lâu dài nếu chưa kiểm tra kín nước.

Ở nhiều trường hợp, bơm bị kẹt cánh ban đầu chỉ là lỗi nhỏ. Nhưng do người vận hành cố chạy nhiều lần, motor bị quá tải, nhiệt tăng, phớt chịu rung mạnh, sau đó mới phát sinh hỏng nặng. Vì vậy, sau một sự cố kẹt rác nghiêm trọng, nên kiểm tra tổng thể thay vì chỉ gỡ rác rồi thả bơm xuống ngay.

Bước 8: Kiểm tra van một chiều và đường ống xả

Nếu cánh bơm đã sạch nhưng bơm vẫn không đẩy nước, cần kiểm tra van một chiều, van khóa, co cút, đoạn ống đứng và đầu xả. Van một chiều nước thải dễ bị kẹt bởi giẻ, tóc hoặc vật rắn. Khi lá van không mở hết, bơm sẽ tăng tải; khi lá van không đóng kín, nước hồi về hố làm bơm chạy liên tục.

Với hệ thống có tuyến ống dài, nhiều co hoặc đường kính ống nhỏ, rác sau khi qua bơm vẫn có thể mắc ở van hoặc co 90 độ. Đây là lý do khi thiết kế trạm bơm nước thải, không chỉ chọn bơm mà còn phải chọn đúng đường kính ống, độ dốc, van, khớp nối và vị trí bảo trì.

Bước 9: Chạy thử trong điều kiện kiểm soát

Sau khi vệ sinh, lắp lại đầy đủ chi tiết, đặt bơm trong bể thử hoặc hố nước sạch để chạy thử ngắn. Quan sát dòng nước, tiếng ồn, độ rung và dòng điện. Nếu bơm chạy êm, lưu lượng ổn định, không nhảy bảo vệ, có thể đưa về vị trí làm việc. Nếu bơm vẫn rung, nóng, dòng cao hoặc có tiếng cạ, cần dừng ngay để kiểm tra lại.

5. Khi nào không nên tự xử lý?

Người vận hành có thể tự gỡ rác đơn giản ở cửa hút, vệ sinh lưới chắn hoặc kiểm tra van nếu có đủ điều kiện an toàn. Tuy nhiên, không nên tự xử lý trong các trường hợp sau:

• Bơm công suất lớn, trọng lượng nặng, đặt trong hố sâu.
• Hố gom có khí độc, mùi nặng, thiếu thông gió.
• Bơm bị rò điện, chạm vỏ hoặc aptomat chống giật nhảy liên tục.
• Cáp điện bị nứt, đầu cáp bị ngấm nước.
• Cánh bơm bị mẻ, trục cong, phớt có dấu hiệu rò dầu/nước.
• Bơm chạy 3 pha có nguy cơ mất pha, lệch pha hoặc sai chiều quay.
• Sự cố lặp lại nhiều lần dù đã vệ sinh rác.

Với các trạm xử lý nước thải, khách sạn, chung cư hoặc nhà máy, nên có lịch kiểm tra định kỳ. Nếu bơm thường xuyên bị quấn rác, có thể hệ thống đang thiếu song chắn rác, hố gom thiết kế chưa hợp lý, chọn sai kiểu cánh hoặc chưa có quy trình vận hành phù hợp.

6. Phân biệt kẹt cánh với lỗi điện

Bơm không chạy không đồng nghĩa với kẹt cánh. Ngược lại, bơm bị kẹt cánh cũng có thể biểu hiện giống lỗi điện. Bảng dưới đây giúp khoanh vùng nhanh:

Kiểm tra	Nếu là kẹt cánh	Nếu là lỗi điện
Xoay cánh bằng tay	Quay nặng, vướng, có điểm cứng	Cánh có thể quay trơn
Dòng khởi động	Tăng cao bất thường do tải cơ khí	Có thể mất dòng, lệch dòng, mất pha
Âm thanh	Ù nặng, cạ, rung	Ù do tụ yếu, mất pha hoặc cuộn dây lỗi
Sau khi vệ sinh	Bơm thường chạy lại bình thường	Vẫn lỗi nếu tụ, cuộn, phao, contactor hỏng

Với bơm 1 pha, tụ điện yếu có thể làm bơm ù nhưng không quay, dễ bị nhầm với kẹt cánh. Với bơm 3 pha, mất một pha cũng làm bơm ù, nóng và nhảy bảo vệ. Vì vậy, sau khi vệ sinh cơ khí, nên đo điện áp, đo dòng và kiểm tra tủ điều khiển để tránh kết luận sai.

7. Công thức kiểm tra nhanh tải thủy lực sau khi xử lý kẹt rác

Sau khi xử lý kẹt cánh, nếu bơm vẫn chạy nặng, cần kiểm tra xem điểm làm việc có quá tải không. Một công thức cơ bản để ước tính cột áp toàn phần là:

TDH = Htĩnh + Htổn_thất_ống + Htổn_thất_van_co + Háp_cuối

Trong đó:

• TDH: tổng cột áp bơm cần đáp ứng.
• Htĩnh: chênh cao từ mực nước hố gom đến điểm xả.
• Htổn_thất_ống: tổn thất do ma sát trên chiều dài đường ống.
• Htổn_thất_van_co: tổn thất qua van một chiều, van khóa, co, tê, cút.
• Háp_cuối: áp yêu cầu tại điểm xả nếu có.

Ví dụ, hố gom tầng hầm cần đẩy nước lên cao 8 m, tổn thất đường ống khoảng 3 m, tổn thất qua van và co khoảng 2 m, áp cuối không đáng kể:

TDH = 8 + 3 + 2 + 0 = 13 m

Nếu chọn bơm có cột áp làm việc không phù hợp, bơm có thể chạy lệch điểm, lưu lượng thấp, rác lắng lại nhiều hơn trong buồng bơm và đường ống. Khi đó sự cố kẹt rác có thể lặp lại, dù bản thân bơm không hỏng.

8. Chọn kiểu cánh bơm để hạn chế kẹt rác

Muốn giảm tình trạng kẹt cánh, cần chọn đúng kiểu cánh theo loại nước thải. Không có một kiểu cánh nào tối ưu cho mọi môi trường. Bơm cánh cắt mạnh về xử lý rác mềm và sợi; bơm cánh hở phù hợp nước thải có cặn; bơm vortex giảm tiếp xúc trực tiếp giữa rác và cánh; bơm kênh lớn có lợi cho lưu lượng và khả năng đi qua chất rắn.

Loại cánh	Ưu điểm	Phù hợp với	Lưu ý
Cánh cắt / grinder	Cắt nhỏ rác mềm, hạn chế nghẹt ống nhỏ	Nước thải sinh hoạt, bể phốt, hố gom có sợi	Không dùng để xử lý vật cứng như đá, kim loại
Cánh hở	Dễ thoát cặn, dễ vệ sinh hơn cánh kín	Nước thải có bùn loãng, cặn lơ lửng	Cần kiểm tra mài mòn và khe hở cánh
Cánh vortex	Giảm nguy cơ rác va trực tiếp vào cánh	Nước thải có chất rắn mềm, dị vật nhỏ	Hiệu suất có thể thấp hơn một số kiểu cánh khác
Cánh kênh	Lưu lượng tốt, đường qua rác lớn	Trạm bơm nước thải, công trình lưu lượng lớn	Cần song chắn rác và bảo trì định kỳ

Trong nhóm Pentax, máy bơm Pentax DC thường được nhắc đến khi cần xử lý nước thải có cặn và yêu cầu làm việc nặng hơn so với bơm thoát nước nhẹ. Với môi trường dân dụng, máy bơm Pentax DM hoặc các nhóm bơm chìm phù hợp khác có thể được cân nhắc tùy lưu lượng, cột áp và kích thước hố gom.

Ở các công trình có nhiều rác mềm, giấy, tóc hoặc sợi, nhóm máy bơm nước Pentax DTRT là lựa chọn đáng chú ý nhờ định hướng cánh cắt. Trong khi đó, nếu yêu cầu xử lý nước thải lẫn chất rắn lơ lửng trong quy mô dân dụng hoặc bán công nghiệp, có thể tham khảo thêm máy bơm Pentax DB, máy bơm Pentax DG hoặc máy bơm Pentax DH theo điều kiện thực tế.

9. Công nghệ chống nghẹt của Pentax và Ebara trong bơm nước thải

Với bơm chìm nước thải, công nghệ chống nghẹt không chỉ nằm ở công suất motor. Một bơm công suất lớn nhưng chọn sai cánh vẫn có thể bị kẹt rác; ngược lại, bơm công suất vừa đủ nhưng cánh phù hợp, đường ống đúng và có song chắn rác tốt sẽ vận hành ổn định hơn.

Ở Pentax, các dòng bơm nước thải sử dụng nhiều cấu trúc thủy lực khác nhau như cánh cắt, cánh hở, cánh cho chất rắn lơ lửng và kết cấu thân bơm phù hợp môi trường đặt chìm. Ví dụ, Máy bơm chìm nước thải Pentax DX100/2 G có thể được cân nhắc trong các ứng dụng cần bơm nước thải quy mô nhỏ đến vừa, còn Máy bơm chìm nước thải Pentax DG 100/2G phù hợp với các bài toán cần kiểm tra kỹ loại chất lỏng, cặn và yêu cầu xả.

Với Ebara, các dòng bơm chìm nước thải thường nhấn mạnh đến kết cấu cánh vortex, semi-vortex, cánh kênh hoặc thủy lực có đường qua rác rộng tùy series. Khi so sánh với bơm chìm nước thải Ebara, người dùng nên nhìn vào mục tiêu vận hành: cần cắt rác mềm, cần cho chất rắn đi qua, cần lưu lượng lớn hay cần hạn chế tắc nghẽn trong hố gom có nhiều sợi.

Trong thiết kế tổng thể, việc chọn máy bơm nước Ebara hay Pentax không nên chỉ dựa vào thương hiệu, mà phải dựa vào đường đặc tính bơm, kiểu cánh, vật liệu, điện áp, khả năng chịu nước thải, đường kính xả, điều kiện lắp đặt và khả năng bảo trì tại công trình. Với hệ thống yêu cầu đồng bộ, nên kết hợp song chắn rác, phao mức, tủ điều khiển, bảo vệ quá tải và lịch vệ sinh định kỳ.

10. Biện pháp phòng tránh bơm chìm bị kẹt rác

Xử lý kẹt cánh chỉ là phần ngọn. Muốn hệ thống vận hành bền, cần giảm lượng rác đi vào bơm và tạo điều kiện để bơm làm việc đúng điểm. Một số biện pháp hiệu quả gồm:

10.1. Lắp song chắn rác hoặc giỏ chắn rác

Song chắn rác giúp giữ lại bao nilon, giẻ, tóc búi, chai nhựa, mảnh vải và vật lớn trước khi chúng vào cửa hút. Với nhà hàng, bếp ăn, khách sạn, nên có thêm bể tách mỡ để hạn chế váng dầu mỡ đông đặc bám vào cánh.

10.2. Thiết kế hố gom đủ thể tích

Hố gom quá nhỏ làm bơm khởi động liên tục, rác chưa kịp lắng hoặc phân tán đều đã bị hút vào cánh. Hố quá nông làm bơm dễ hút xoáy khí, giảm lưu lượng và tăng rung. Hố gom nên có thể tích phù hợp, mực nước khởi động/dừng hợp lý và vị trí bơm tránh hút trực tiếp lớp váng nổi.

10.3. Không xả rác khó phân hủy xuống hệ thống

Khăn ướt, băng vệ sinh, giẻ lau, bao tay nilon, dây buộc, tóc dài, xơ vải và vật cứng là nguyên nhân phổ biến gây kẹt bơm. Ngay cả khi dùng bơm cánh cắt, các loại rác này vẫn có thể gây quá tải hoặc quấn trục nếu xuất hiện với lượng lớn.

10.4. Vệ sinh định kỳ

Tùy môi trường, nên kiểm tra hố gom theo tuần, tháng hoặc quý. Với công trình dân dụng ít rác, chu kỳ có thể dài hơn. Với nhà hàng, xưởng thực phẩm, xưởng dệt, tầng hầm chung cư hoặc trạm xử lý nước thải, nên có lịch vệ sinh ngắn hơn và ghi nhật ký sự cố.

10.5. Chọn đúng đường kính ống và van

Đường ống quá nhỏ làm tăng vận tốc, tăng tổn thất và dễ nghẹt ở co, van. Đường ống quá lớn lại có thể làm vận tốc nước thấp, rác lắng trong ống. Van một chiều phải phù hợp nước thải, dễ mở, ít mắc rác và có vị trí bảo trì thuận tiện.

11. Checklist xử lý nhanh khi bơm bị kẹt rác

1. Ngắt nguồn điện chính cấp cho bơm.
2. Kiểm tra chắc chắn bơm không thể tự khởi động.
3. Mang găng tay, ủng, kính và khẩu trang bảo hộ.
4. Kéo bơm lên bằng xích/quai nâng, không kéo bằng dây điện.
5. Rửa sơ bộ thân bơm, cửa hút và chân bơm.
6. Gỡ rác ở lưới hút, cửa hút, buồng cánh.
7. Xoay thử cánh bằng tay sau khi đã ngắt điện hoàn toàn.
8. Kiểm tra cánh mẻ, trục cong, phớt rò, gioăng hỏng.
9. Kiểm tra van một chiều và đường ống xả.
10. Chạy thử trong nước sạch, đo dòng và nghe tiếng bơm.
11. Ghi lại nguyên nhân để phòng tránh sự cố lặp lại.

12. Gợi ý chọn bơm khi công trình thường xuyên bị kẹt rác

Nếu bơm cũ thường xuyên kẹt rác, không nên chỉ thay một bơm cùng loại. Cần khảo sát lại thành phần nước thải. Nếu nước thải nhiều rác mềm, giấy, tóc và sợi, nên ưu tiên bơm cánh cắt. Nếu nước thải nhiều bùn loãng, cặn và chất rắn lơ lửng, nên cân nhắc cánh hở, vortex hoặc kênh lớn. Nếu hố gom có lưu lượng biến động mạnh, nên dùng tủ điều khiển luân phiên hai bơm để giảm số lần khởi động và có bơm dự phòng.

Với công trình cần bơm lưu lượng lớn, có thể tham khảo những model như Máy bơm chìm Pentax DMT1000 khi điều kiện cột áp, lưu lượng và loại chất thải phù hợp. Tuy nhiên, model cụ thể phải được chọn dựa trên đường đặc tính Q-H, đường kính ống, chiều cao bơm, tổn thất đường ống và yêu cầu vận hành thực tế.

Khi cần hệ thống đồng bộ, người dùng nên xem xét tổng thể từ máy bơm nước Pentax, tủ điện, phao báo mức, van, đường ống, ray dẫn hướng, coupling, song chắn rác đến phương án bảo trì. Một máy bơm tốt nhưng lắp trong hố gom nhiều rác, không có lưới chắn và không được vệ sinh định kỳ vẫn có thể gặp sự cố.

13. Kết luận

Bơm chìm bị kẹt rác, kẹt cánh là sự cố thường gặp nhưng không nên xử lý vội vàng. Trình tự an toàn luôn phải là: cắt điện, cô lập điều khiển, kéo bơm đúng cách, vệ sinh cửa hút, kiểm tra buồng cánh, kiểm tra van và chạy thử có kiểm soát. Tuyệt đối không thò tay vào buồng cánh khi bơm còn điện, không kéo bơm bằng dây cáp và không cố khởi động nhiều lần khi bơm đã có dấu hiệu kẹt nặng.

Để hạn chế sự cố lặp lại, cần chọn đúng kiểu cánh theo loại nước thải, lắp song chắn rác, thiết kế hố gom hợp lý, vệ sinh định kỳ và kiểm tra tủ bảo vệ quá tải. Trong các ứng dụng nước thải nhiều rác mềm, cánh cắt là giải pháp đáng chú ý; trong môi trường nhiều cặn lơ lửng, cánh hở hoặc vortex có thể phù hợp hơn. Khi chọn đúng bơm, đúng đường ống và đúng quy trình bảo trì, hệ thống bơm chìm nước thải sẽ vận hành ổn định, giảm nghẹt, giảm cháy motor và tiết kiệm chi phí sửa chữa lâu dài.