Hiện tượng rung, ồn, tụt lưu lượng ở bơm chìm nước thải công nghiệp

Trong vận hành thực tế, bơm chìm nước thải công nghiệp hiếm khi hỏng ngay lập tức theo kiểu “đang chạy rồi chết máy hoàn toàn”. Phần lớn sự cố xuất hiện theo một chuỗi dấu hiệu báo trước: bơm rung hơn bình thường, âm thanh làm việc thô hơn, đường ống xả có tiếng gõ, lưu lượng giảm dần, thời gian bơm đầy kéo dài hơn, dòng điện thay đổi bất thường, phao báo mức hoạt động nhiều hơn nhưng hiệu quả thoát nước lại kém đi. Khi những tín hiệu này bị bỏ qua, sự cố nhẹ sẽ phát triển thành kẹt cánh, cháy động cơ, mòn ổ bi, rách phớt hoặc hỏng cả cụm bơm.

Đối với hệ thống nước thải công nghiệp, hiện tượng rung, ồn, tụt lưu lượng không chỉ làm giảm tuổi thọ thiết bị mà còn kéo theo hệ lụy lớn hơn: hố thu đầy nhanh, nước thải tràn ngược, mùi phát tán, sản xuất gián đoạn, bể điều hòa mất ổn định hoặc cả trạm bơm phải dừng để kéo bơm lên kiểm tra. Ở các công trình có tải nước thải biến động theo ca như nhà máy thực phẩm, dệt nhuộm, chế biến thủy sản, khu công nghiệp, nhà hàng lớn, bệnh viện hay chung cư quy mô lớn, việc hiểu rõ bản chất của rung, ồn và tụt lưu lượng là điều bắt buộc nếu muốn vận hành bền và tiết kiệm.

Nhiều người có thói quen nhìn hiện tượng theo kiểu tách rời: rung là do cơ khí, ồn là do cánh bơm, tụt lưu lượng là do tắc ống. Thực tế, ba dấu hiệu này thường đi kèm nhau và có liên hệ rất chặt chẽ. Một cánh bơm bị cuốn rác có thể làm bơm rung, gây tiếng ồn do dòng chảy rối và đồng thời làm tụt lưu lượng. Một ổ bi mòn có thể làm trục đảo, tăng rung, phát tiếng kêu gằn và kéo theo hiệu suất bơm giảm. Một hệ thống làm việc lệch khỏi điểm tối ưu quá xa cũng có thể khiến bơm phát ồn kiểu thủy lực, rung thân bơm và lưu lượng không đạt như thiết kế.

Trong thị trường hiện nay, hiện tượng này gặp ở nhiều nhóm thiết bị khác nhau, từ máy bơm nước Pentax, bơm chìm nước thải Pentax cho đến máy bơm nước Ebara và bơm chìm nước thải Ebara. Với riêng Pentax, các dải model rất đa dạng từ nhóm nhỏ như Máy bơm chìm nước thải Pentax DP 40 G 0.25 HP – 220V, Máy bơm chìm nước thải Pentax DP60G, Máy bơm chìm nước thải Pentax DP80 G đến nhóm trung bình và lớn như Máy bơm chìm nước thải Pentax DX100/2 G, Máy bơm chìm nước thải Pentax DG 100/2G, Máy bơm chìm nước thải Pentax DHT100, Máy bơm chìm nước thải Pentax DMT560, Máy bơm chìm Pentax DMT1000 hoặc nhóm cánh cắt như Máy bơm chìm nước thải cánh cắt Pentax DTR101 G, Máy bơm chìm nước thải cánh cắt Pentax DTRT 300, Máy bơm chìm nước thải cánh cắt Pentax DTRT 1000. Mỗi dòng đều có ưu điểm riêng, nhưng nếu lắp sai ứng dụng, sai điểm làm việc hoặc bị bỏ qua khâu bảo trì, chúng đều có thể xuất hiện tình trạng rung, ồn và tụt lưu lượng.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích đầy đủ nguyên nhân, cách nhận biết và hướng xử lý hiện tượng rung, ồn, tụt lưu lượng ở bơm chìm nước thải công nghiệp theo góc nhìn vận hành thực tế, không chỉ phù hợp cho kỹ thuật viên bảo trì mà còn hữu ích với người mua thiết bị, người quản lý nhà máy và đơn vị vận hành hệ thống nước thải.

Vì sao không nên xem nhẹ hiện tượng rung, ồn, tụt lưu lượng?

Bơm nước thải công nghiệp là thiết bị làm việc trong môi trường rất khắc nghiệt. Ngoài chất lỏng, bơm còn phải xử lý bùn, cặn, tóc, xơ sợi, rác mềm, dầu mỡ, chất rắn lơ lửng, thậm chí có cả hóa chất và khí sinh ra trong hố thu. Vì vậy, bất kỳ bất thường nào về rung hoặc âm thanh cũng thường là biểu hiện của một vấn đề thật sự, không phải là hiện tượng “chạy hơi ồn một chút cũng không sao”.

Khi bơm rung lâu ngày, tải động truyền lên ổ bi, trục, thân bơm, ray dẫn hướng, chân đế và đường ống xả sẽ tăng lên. Điều này làm nhanh mòn các bề mặt làm việc, dễ nới lỏng bulông, mòn khớp nối lắp đặt hoặc tạo nứt mỏi cục bộ trên chi tiết kim loại. Nếu bơm phát ồn kiểu gằn, rít, gõ hoặc lạch cạch, đó có thể là tiếng va đập của dị vật, tiếng ổ bi xuống cấp, tiếng cánh quệt vỏ hoặc tiếng dòng chảy rối nghiêm trọng trong buồng bơm.

Tụt lưu lượng còn nguy hiểm hơn ở chỗ nó thường không được phát hiện ngay nếu hệ thống không có lưu lượng kế. Nhiều nơi chỉ nhận ra lưu lượng giảm khi bể thu lâu cạn hơn, phao mức hoạt động dày hơn hoặc nước dâng cao bất thường. Lúc đó, bơm có thể đã bị mòn cánh, tắc một phần, quay ngược chiều hoặc làm việc lệch xa vùng hiệu suất tốt nhất.

Nói cách khác, rung, ồn và tụt lưu lượng chính là ba dấu hiệu cảnh báo sớm quan trọng nhất của một bơm chìm nước thải.

Ba nhóm biểu hiện thường gặp trong thực tế

Rung tăng dần theo thời gian

Đây là kiểu hay gặp khi ổ bi mòn, trục cong nhẹ, cánh bám rác lệch tâm, cánh bị mẻ hoặc bơm làm việc lâu trong vùng không ổn định. Lúc đầu rung chỉ tăng nhẹ, khó nhận biết nếu không so sánh với trạng thái chuẩn ban đầu. Sau đó rung rõ hơn ở thân bơm, ray dẫn hướng hoặc đường ống xả.

Ồn bất thường, đổi tông âm thanh

Bơm nước thải công nghiệp vốn không hoàn toàn im lặng, nhưng âm thanh làm việc bình thường sẽ tương đối ổn định. Khi phát sinh tiếng gào, rít, gõ, hú, cào cào hoặc lạch cạch, gần như chắc chắn có yếu tố bất thường. Tiếng ồn là dấu hiệu rất hữu ích để phân biệt sự cố thủy lực với sự cố cơ khí.

Tụt lưu lượng hoặc cột áp

Đây là biểu hiện dễ thấy qua hiệu quả bơm giảm. Nước ra yếu hơn, thời gian xả kéo dài hơn, cột nước không đạt như trước hoặc bơm chạy lâu nhưng mức nước giảm chậm. Trong nhiều trường hợp, người vận hành chỉ quan tâm lưu lượng tụt mà quên kiểm tra đi kèm rung và ồn, trong khi ba dấu hiệu này thực chất xuất phát từ cùng một gốc.

Nhóm nguyên nhân do tắc nghẽn dị vật và bám rác

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất ở bơm chìm nước thải công nghiệp. Nước thải không chỉ có nước và bùn, mà còn có tóc, giẻ, nilon, dây nhựa, vải vụn, bao bì, dây buộc, khăn giấy, gỗ vụn hoặc rác hữu cơ. Khi các dị vật này cuốn vào cánh bơm, khe cắt hoặc buồng bơm, hiện tượng đầu tiên thường là tụt lưu lượng. Sau đó, do cánh quay mất cân bằng hoặc dòng chảy bị phá vỡ, bơm bắt đầu rung và phát ồn.

Ở nhóm máy bơm Pentax DP hay các model nhỏ như Máy bơm chìm nước thải Pentax DP 40 G 0.25 HP – 220V, Máy bơm chìm nước thải Pentax DP60G, Máy bơm chìm nước thải Pentax DP80 G, hiện tượng cuốn tóc và rác mềm trong hố gom sinh hoạt xảy ra khá thường xuyên nếu không có giỏ lọc hoặc vệ sinh hố thu định kỳ. Khi đó, bơm vẫn có thể chạy nhưng nước lên yếu rõ rệt, tiếng làm việc nặng hơn và thân bơm rung nhiều hơn.

Với các ứng dụng nước thải có xơ sợi cao, nhóm máy bơm nước Pentax DTRT hoặc các model như Máy bơm chìm nước thải cánh cắt Pentax DTR101 G, Máy bơm chìm nước thải cánh cắt Pentax DTRT 150, Máy bơm chìm nước thải cánh cắt Pentax DTRT 300, Máy bơm chìm nước thải cánh cắt Pentax DTRT 750, Máy bơm chìm nước thải cánh cắt Pentax DTRT 1000 có lợi thế rõ ràng nhờ cấu hình chống nghẹt tốt hơn. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là bơm cánh cắt miễn nhiễm với tắc nghẽn. Nếu dị vật vượt ngoài khả năng cắt hoặc tích tụ quá lâu, cụm cắt vẫn có thể bị quá tải, gây ồn lớn và rung mạnh.

Dấu hiệu nhận biết nhóm nguyên nhân này là:

• lưu lượng giảm tương đối nhanh,
• dòng điện có thể tăng hoặc dao động,
• tiếng bơm trở nên nặng, gằn,
• khi kéo bơm lên thường thấy quấn rác ở cánh hoặc cửa hút,
• hố thu có nhiều rác nổi, dầu mỡ hoặc tạp chất mềm.

Nhóm nguyên nhân do mòn cánh bơm và buồng bơm

Nếu bơm làm việc trong nước thải có cát, bùn khoáng, hạt mài mòn hoặc vận hành lâu trong môi trường cặn rắn, mép cánh bơm và bề mặt buồng bơm sẽ bị xói mòn dần. Ban đầu, hiện tượng này không gây kẹt mà chủ yếu làm giảm hiệu suất. Càng về sau, khe hở trong buồng bơm tăng lên, dòng chảy nội hồi nhiều hơn, lưu lượng và cột áp cùng giảm.

Khi cánh mòn không đều, mất cân bằng động sẽ xuất hiện và gây rung. Nếu dòng chảy trở nên rối hơn do hình dạng cánh thay đổi, tiếng ồn thủy lực cũng tăng lên. Trường hợp này gặp khá nhiều ở các hệ thống bơm nước bẩn lẫn bùn cát hoặc nước mưa công nghiệp. Những dòng như máy bơm Pentax DX, máy bơm Pentax DG, máy bơm Pentax DH, máy bơm Pentax DM hoặc một số ứng dụng của máy bơm Pentax DC thường phải làm việc trong môi trường có cặn, nên nguy cơ mài mòn là điều cần đặc biệt theo dõi.

Ví dụ, với các model như Máy bơm chìm nước thải Pentax DX100/2 G, Máy bơm chìm nước thải Pentax DG 100/2G, Máy bơm chìm nước thải Pentax DHT100 hay Máy bơm chìm nước thải Pentax DMT560, nếu dùng trong hố bơm nhiều bùn khoáng hoặc trạm nước mưa lẫn cát mà không kiểm soát tốt môi trường, hiệu suất bơm có thể giảm dần theo thời gian dù motor vẫn chạy bình thường.

Dấu hiệu của mòn cánh, mòn buồng bơm gồm:

• lưu lượng tụt từ từ, không đột ngột,
• tiếng ồn thủy lực tăng nhưng không nhất thiết có tiếng kẹt rác,
• rung tăng dần,
• thời gian bơm kéo dài hơn trước,
• khi tháo kiểm tra thấy mép cánh bị mòn tròn, rỗ hoặc mẻ.

Nhóm nguyên nhân do làm việc sai điểm vận hành

Một bơm chìm nước thải dù tốt đến đâu cũng cần làm việc gần vùng hiệu suất tối ưu. Nếu điểm vận hành thực tế lệch quá xa so với đường đặc tính thiết kế, bơm có thể rung, ồn và tụt hiệu suất ngay cả khi bản thân thiết bị không hỏng.

Trường hợp cột áp hệ thống cao hơn thiết kế

Khi đường ống xả quá dài, quá nhỏ, nhiều co cút, van mở chưa đủ hoặc có điểm nghẽn cục bộ, cột áp hệ thống tăng lên. Bơm sẽ bị đẩy về vùng lưu lượng thấp trên đường cong làm việc. Khi đó, dòng chảy trong buồng bơm có thể trở nên không ổn định, hồi lưu nội bộ tăng, nhiệt tích tụ cao hơn và tiếng ồn kiểu thủy lực xuất hiện.

Trường hợp cột áp hệ thống thấp bất thường

Ngược lại, nếu bơm làm việc ở vùng lưu lượng quá cao so với thiết kế, dòng chảy qua cánh và buồng bơm cũng có thể trở nên hỗn loạn. Một số model sẽ rung rõ hơn, đặc biệt khi nước thải chứa khí hoặc chất rắn làm nhiễu dòng mạnh.

Đây là nguyên nhân rất hay bị bỏ qua, vì người vận hành thường nghĩ bơm chỉ cần quay là được. Thực tế, bơm đặt đúng nhưng hệ thống đường ống thay đổi qua thời gian vẫn có thể khiến điểm làm việc lệch đi, nhất là khi có cáu cặn, bám mỡ, van hỏng hoặc ống bị xẹp cục bộ.

Một số công thức cơ bản cần nhớ để kiểm tra nhanh:

Q = V / t

Trong đó:

• Q là lưu lượng
• V là thể tích bơm được
• t là thời gian

H_total = H_tinh + h_f + h_cuc_bo

Trong đó:

• H_total là cột áp tổng
• H_tinh là cột áp tĩnh
• h_f là tổn thất dọc đường ống
• h_cuc_bo là tổn thất qua co, van, tê, phụ kiện

P_thuy_luc = 9.81 x Q x H

Trong đó:

• P_thuy_luc là công suất thủy lực
• Q là m3/s
• H là m

Khi kiểm tra thực tế, nếu bơm chạy đủ điện, không quá nóng, không kẹt mà lưu lượng vẫn thấp, cần nghĩ ngay đến khả năng điểm làm việc đã thay đổi do hệ thống chứ không chỉ do bản thân bơm.

Nhóm nguyên nhân do không khí cuốn vào, khí sinh ra hoặc xâm thực cục bộ

Nhiều người cho rằng bơm chìm không có ống hút dài nên không gặp vấn đề kiểu xâm thực. Điều này chỉ đúng một phần. Bơm chìm đúng là ít nhạy với điều kiện hút như bơm đặt cạn, nhưng vẫn có thể gặp hiện tượng khí cuốn vào, khí tích tụ quanh cửa hút, mức ngập không đủ hoặc dòng chảy xoáy mạnh trong hố bơm làm phá vỡ điều kiện vào bơm.

Trong nước thải công nghiệp, đặc biệt ở bể điều hòa, bể yếm khí, hố gom hữu cơ hoặc hệ thống có phản ứng sinh khí, bong bóng khí có thể tích tụ quanh vùng hút. Khi khí đi vào bơm quá nhiều, cột áp và lưu lượng giảm, bơm phát ra tiếng ồn bất thường, rung tăng do dòng hai pha không ổn định.

Một nguyên nhân khác là hình dạng hố bơm không hợp lý, mức nước quá thấp hoặc lưu tốc vào bơm không đều làm xuất hiện xoáy hút. Khi đó, không khí từ mặt thoáng bị kéo xuống cửa hút, tạo ra tình trạng chạy ồn và lưu lượng không ổn định.

Nhóm nguyên nhân này thường có đặc điểm:

• lưu lượng giảm thất thường,
• âm thanh lúc to lúc nhỏ,
• bơm rung không đều theo mực nước,
• khi mực nước dâng cao hơn thì bơm có thể chạy lại êm hơn.

Ở các trạm dùng nhiều bơm chìm nước thải Pentax hoặc bơm chìm nước thải Ebara đặt song song trong cùng một hố, hiện tượng dòng chảy giao thoa cũng có thể làm điều kiện vào bơm xấu đi nếu bố trí không hợp lý.

Nhóm nguyên nhân do hỏng ổ bi, cong trục, mòn bạc và sai lệch cơ khí

Đây là nhóm nguyên nhân điển hình gây rung và ồn kiểu cơ khí. Khi ổ bi mòn, khe hở tăng lên, trục quay không còn ổn định tuyệt đối. Từ đó, cánh bơm có thể đảo nhẹ, phát tiếng gầm, tiếng rít hoặc tiếng lạch cạch tùy mức độ hư hỏng. Nếu tiếp tục chạy, trục có thể mòn tại vị trí làm việc với phớt, thân bơm rung mạnh hơn và hiệu suất bơm suy giảm.

Cong trục cũng là nguyên nhân đáng chú ý. Trục có thể cong do dị vật kẹt cứng, va đập mạnh khi vận chuyển, kéo bơm không đúng cách hoặc vận hành lâu trong tình trạng mất cân bằng. Khi trục cong, bơm thường rung rõ, tiếng quay không mượt và có thể xuất hiện dấu vết quệt giữa cánh và vỏ bơm.

Với các model lớn như Máy bơm chìm Pentax DMT1000, Máy bơm chìm nước thải Pentax DMT750-4, Máy bơm chìm nước thải Pentax DMT560 hay Máy bơm chìm nước thải cánh hở Pentax DCT 1000, tải cơ học khi vận hành liên tục khá lớn. Nếu hệ thống bảo trì không theo dõi rung định kỳ hoặc để bơm chạy trong điều kiện nặng quá lâu, nhóm hư hỏng cơ khí sẽ phát triển tương đối nhanh.

Dấu hiệu nhận biết:

• bơm rung cả khi không tải nước quá nặng,
• tiếng kêu cơ khí rõ hơn tiếng nước,
• thân bơm nóng bất thường ở vùng ổ bi,
• kéo bơm lên quay thử bằng tay thấy sượng hoặc không tròn đều.

Nhóm nguyên nhân do điện áp, mất pha, lệch pha hoặc quay ngược chiều

Không ít trường hợp lưu lượng bơm giảm mà nguyên nhân lại không nằm ở thủy lực hay cơ khí, mà ở nguồn điện. Nếu motor ba pha bị mất pha, lệch pha điện áp hoặc đấu sai thứ tự pha làm quay ngược chiều, bơm có thể vẫn chạy nhưng lưu lượng giảm rất mạnh, kèm theo tiếng ồn bất thường và rung tăng.

Quay ngược chiều là lỗi hay gặp sau khi lắp mới, thay cáp hoặc sửa tủ điện. Với bơm chìm nước thải, quay ngược chiều thường làm cột áp sụt rõ rệt, nước ra yếu, tiếng bơm lạ và dòng điện có thể thay đổi bất thường. Nhiều người nhầm hiện tượng này với tắc nghẽn, trong khi chỉ cần đảo thứ tự pha là khắc phục được.

Mất pha hoặc lệch pha điện áp cũng khiến mô-men động cơ yếu đi, làm bơm rung và nóng hơn. Nếu kéo dài, ổ bi và cuộn dây đều bị ảnh hưởng.

Khi kiểm tra bơm công nghiệp, đừng chỉ nhìn “motor còn chạy”. Cần đo điện áp từng pha, đo dòng từng pha và so sánh với trạng thái chuẩn trước đó. Điều này đặc biệt quan trọng với các dòng công suất lớn như máy bơm Pentax DG, máy bơm Pentax DH, máy bơm Pentax DM hoặc các hệ bơm chìm nước thải Ebara ở trạm bơm tập trung.

Nhóm nguyên nhân do lắp đặt sai hoặc kết cấu hố bơm không phù hợp

Bơm tốt nhưng lắp sai vẫn rung, ồn và tụt lưu lượng như thường. Một số lỗi lắp đặt rất phổ biến gồm:

• ray dẫn hướng lệch,
• chân đế không kín,
• bơm không ngồi đúng lên đế xả,
• ống xả bị treo lệch tải,
• van một chiều gõ mạnh,
• ống mềm hoặc khớp nối hỏng,
• hố bơm quá nhỏ hoặc hình dạng tạo xoáy mạnh.

Nếu bơm chìm không tựa đúng vào chân đế, một phần lưu lượng có thể rò hồi ngay tại vị trí nối, làm giảm cột áp tổng và tạo tiếng rung ở cụm đế. Van một chiều đóng mở không ổn định cũng có thể gây tiếng gõ đanh trên đường ống, dễ bị hiểu nhầm là tiếng cơ khí trong bơm.

Ở các trạm dùng máy bơm nước Pentax, máy bơm nước Ebara hoặc bất kỳ bơm chìm nước thải nào lắp theo ray dẫn hướng, độ chính xác của chân đế và vị trí tiếp xúc là cực kỳ quan trọng. Chỉ cần đế ngồi lệch hoặc có cặn đóng tại mặt làm kín, hiệu quả bơm đã khác đi đáng kể.

Nhóm nguyên nhân do môi chất thay đổi theo thời điểm

Một hệ thống có thể chạy bình thường trong nhiều tuần rồi rung, ồn, tụt lưu lượng mà không hẳn do bơm hỏng. Nguyên nhân là thành phần nước thải thay đổi. Ca sản xuất mới, đợt vệ sinh nhà xưởng, nước rửa sàn chứa hóa chất, lượng bùn tăng, dầu mỡ đổ về nhiều hơn hoặc có rác bất thường đều có thể khiến điều kiện làm việc của bơm thay đổi nhanh.

Ví dụ, một model như Máy bơm chìm nước thải Pentax DX100/2 G hoạt động ổn trong nước bẩn có cặn thông thường, nhưng nếu đột ngột phải xử lý lượng lớn giẻ lau hoặc nilon thì hoàn toàn có thể rung và tụt lưu lượng do cuốn rác. Tương tự, Máy bơm chìm nước thải Pentax DG 100/2G hay Máy bơm chìm nước thải Pentax DHT100 nếu vận hành trong môi trường bùn cát cao hơn dự kiến sẽ nhanh mòn cánh hơn bình thường.

Điều này cho thấy việc đánh giá sự cố phải đặt trong bối cảnh vận hành thực tế, không thể chỉ nhìn vào catalog hay mã bơm.

Cách phân biệt nhanh rung, ồn, tụt lưu lượng theo từng nhóm nguyên nhân

• Nếu lưu lượng giảm đột ngột, tiếng bơm nặng lên và dòng điện tăng, hãy nghĩ nhiều đến tắc nghẽn hoặc cuốn rác.
• Nếu lưu lượng giảm từ từ trong nhiều tuần, tiếng bơm ngày càng thô và rung tăng chậm, hãy nghĩ đến mòn cánh hoặc mòn buồng bơm.
• Nếu bơm vừa chạy đã ồn lạ ngay sau khi lắp điện hoặc bảo trì tủ, hãy kiểm tra quay ngược chiều.
• Nếu bơm ồn mạnh khi mực nước thấp nhưng êm hơn khi nước ngập sâu, hãy nghĩ đến khí cuốn vào hoặc điều kiện hút không tốt trong hố bơm.
• Nếu tiếng ồn cơ khí rõ, có cảm giác gằn kim loại và rung mạnh cả thân bơm, hãy kiểm tra ổ bi, trục, cánh quệt hoặc dị vật cứng kẹt trong buồng bơm.
• Nếu đường ống xả rung và có tiếng gõ theo chu kỳ, đừng quên kiểm tra van một chiều và cụm lắp đặt.

Quy trình kiểm tra thực tế khi bơm rung, ồn, tụt lưu lượng

Trong thực tế vận hành, nên đi theo một quy trình từ dễ đến khó để tránh kéo bơm lên quá sớm hoặc chẩn đoán sai.

Bước 1: Quan sát mực nước và thời gian bơm

• So sánh thời gian hút cạn hiện tại với thời gian bình thường trước đây. Nếu bơm chạy lâu hơn nhưng mực nước giảm chậm, chắc chắn đang có vấn đề về lưu lượng thực.

Bước 2: Nghe âm thanh

• Âm thủy lực thường nghe như tiếng nước xoáy, gào hoặc ù mạnh. Âm cơ khí thường đanh hơn, rít hơn hoặc có tiếng cào, lạch cạch. Phân biệt hai nhóm âm thanh này giúp khoanh vùng nguyên nhân rất nhanh.

Bước 3: Kiểm tra điện

• Đo điện áp, dòng điện, thứ tự pha và sự cân bằng giữa các pha. Đây là bước ngắn nhưng rất quan trọng, nhất là với bơm ba pha.

Bước 4: Kiểm tra đường ống xả

• Xem van có mở đủ không, van một chiều có kẹt không, ống có nghẽn không, có điểm rò hoặc hồi lưu không.

Bước 5: Kéo bơm lên kiểm tra ngoại quan

• Quan sát cửa hút, cánh bơm, buồng bơm, mặt đế, mặt làm kín, tình trạng quấn rác, mòn cánh, mẻ cánh, cặn bám và dấu quệt.

Bước 6: Kiểm tra quay tay và độ rơ

• Khi bơm đã an toàn điện, quay trục hoặc cánh theo quy trình kỹ thuật để cảm nhận độ mượt. Nếu thấy sượng, nặng, có điểm kẹt hoặc rơ bất thường, cần kiểm tra cơ khí sâu hơn.

Bước 7: So sánh với lịch sử vận hành

• Nhiều nơi chỉ kiểm tra hiện tại mà quên xem xu hướng trước đó. Nếu có dữ liệu dòng điện, thời gian chạy, số lần khởi động, mức nước và lịch bảo trì, việc chẩn đoán sẽ chính xác hơn rất nhiều.

Cách xử lý theo từng nguyên nhân

Khi bơm bị cuốn rác, kẹt cánh

Tiến hành cô lập điện, kéo bơm lên, làm sạch cánh, cửa hút và buồng bơm. Đồng thời kiểm tra lại giỏ chắn rác, điều kiện hố thu, chế độ vệ sinh và xem có cần đổi sang dòng cánh cắt hay không. Trong môi trường nhiều xơ sợi, nhóm máy bơm nước Pentax DTRT hoặc model như Máy bơm chìm nước thải cánh cắt Pentax DTRT 300, Máy bơm chìm nước thải cánh cắt Pentax DTRT 1000 thường phù hợp hơn so với dùng dòng tiêu chuẩn không có cơ cấu cắt.

Khi cánh và buồng bơm bị mòn

Cần đo độ mòn, đối chiếu với tiêu chuẩn cho phép và quyết định thay cánh, sửa buồng bơm hoặc thay cả cụm đầu bơm nếu cần. Không nên cố chạy tiếp khi hiệu suất đã tụt nhiều vì chi phí điện tăng lên và tải cơ học cũng xấu hơn.

Khi quay ngược chiều

Đảo hai pha bất kỳ ở nguồn cấp ba pha rồi kiểm tra lại chiều quay theo hướng dẫn kỹ thuật. Đây là lỗi có thể xử lý rất nhanh nhưng hậu quả lại nghiêm trọng nếu bỏ qua lâu.

Khi ổ bi, trục hoặc cơ khí xuống cấp

Không nên chỉ thay một chi tiết riêng lẻ nếu có dấu hiệu hỏng lan sang phần khác. Ví dụ, ổ bi hỏng lâu ngày thường kéo theo trục bị ảnh hưởng, phớt mòn và cánh có thể đã quệt vào vỏ. Cần kiểm tra đồng bộ.

Khi hố bơm và lắp đặt gây vấn đề

Cần xem lại hình dạng hố, vị trí bơm, mức ngập tối thiểu, dòng vào hố, tấm chống xoáy, chân đế, ray dẫn hướng và van trên đường ống. Nhiều khi bơm hoàn toàn tốt nhưng hố bơm thiết kế sai khiến nó không bao giờ chạy êm được.

Phòng ngừa rung, ồn, tụt lưu lượng như thế nào?

Phòng bệnh luôn rẻ hơn sửa chữa. Để hạn chế hiện tượng rung, ồn và tụt lưu lượng, nên duy trì các nguyên tắc sau.

• Thứ nhất, chọn đúng dòng bơm cho đúng môi chất. Nếu nước thải nhiều rác mềm, nên cân nhắc máy bơm nước Pentax DTRT hoặc bơm có cấu hình chống nghẹt tương đương. Nếu nước thải có cát bùn, nên chú ý hơn tới vật liệu và kiểu cánh.
• Thứ hai, không để bơm chạy quá thấp mực nước cho phép. Bơm chìm vẫn cần điều kiện vào ổn định để tránh khí cuốn và dòng xoáy.
• Thứ ba, vệ sinh hố bơm và song chắn rác định kỳ. Nhiều sự cố tưởng lớn nhưng gốc chỉ là do hố thu quá bẩn.
• Thứ tư, ghi lại thời gian bơm cạn, dòng điện làm việc, số lần khởi động và âm thanh đặc trưng khi bơm còn tốt. Đó là dữ liệu chuẩn để phát hiện sớm suy giảm.
• Thứ năm, kiểm tra van một chiều, đường ống và đế bơm. Một bơm tốt nhưng van hỏng vẫn sẽ có biểu hiện rất giống bơm hỏng.
• Thứ sáu, định kỳ kiểm tra rung và nhiệt độ ổ bi ở các hệ thống quan trọng. Với bơm lớn như Máy bơm chìm Pentax DMT1000, Máy bơm chìm nước thải Pentax DMT750-4 hay các hệ bơm chìm nước thải Ebara vận hành liên tục, việc theo dõi xu hướng rung có giá trị rất cao.

Khi nào nên sửa, khi nào nên thay mới?

Không phải bơm rung là phải thay mới ngay. Tuy nhiên, nếu xảy ra đồng thời các dấu hiệu sau thì nên cân nhắc sửa lớn hoặc thay mới:

• cánh bơm mòn nặng,
• trục có dấu hiệu cong hoặc mòn sâu,
• ổ bi hỏng lặp lại,
• phớt rò nhiều lần,
• lưu lượng không còn đạt yêu cầu công nghệ,
• chi phí điện tăng đáng kể do hiệu suất giảm,
• thiết bị thường xuyên kẹt dù đã vệ sinh.

Ngược lại, nếu vấn đề chỉ là quay ngược chiều, tắc rác cục bộ, van kẹt hoặc hố bơm quá bẩn thì xử lý đúng nguyên nhân sẽ giúp bơm hồi phục gần như hoàn toàn.

Góc nhìn chọn bơm để giảm nguy cơ rung, ồn, tụt lưu lượng

Một số hệ thống rung và ồn triền miên không phải do bảo trì kém mà vì ngay từ đầu đã chọn sai nhóm bơm. Dùng bơm nước bẩn thông thường cho nước thải có giẻ lau, dùng bơm cánh không phù hợp cho bùn cát, dùng công suất quá lớn cho hố nhỏ, hoặc dùng đường ống không tương thích với cột áp đều có thể làm bơm luôn chạy ở trạng thái không khỏe.

Những công trình nhỏ thường cân nhắc máy bơm Pentax DP. Công trình cần chịu cặn, bẩn nặng hơn thường so sánh máy bơm Pentax DX, máy bơm Pentax DG, máy bơm Pentax DH, máy bơm Pentax DM, máy bơm Pentax DB hoặc máy bơm Pentax DC theo từng đặc tính làm việc. Trong khi đó, với nước thải giàu xơ sợi, bơm chìm nước thải Pentax nhóm DTR/DTRT thường có lợi thế rõ hơn. Điều quan trọng không nằm ở việc model nào “mạnh hơn”, mà là model nào hợp môi chất hơn.

Tương tự, khi đặt lên bàn cân với máy bơm nước Ebara hay bơm chìm nước thải Ebara, tiêu chí cần nhìn không chỉ là thương hiệu mà là khả năng chống tắc, cấu hình cánh, vật liệu, độ phù hợp với môi trường cặn và điều kiện lắp đặt thực tế.

Kết luận

Hiện tượng rung, ồn, tụt lưu lượng ở bơm chìm nước thải công nghiệp là một nhóm dấu hiệu có liên hệ rất chặt chẽ với nhau. Đây không phải những bất thường nhỏ có thể bỏ qua, mà là cảnh báo sớm cho các vấn đề nghiêm trọng hơn trong hệ thống bơm.

Nguyên nhân có thể đến từ tắc nghẽn dị vật, cuốn rác, mòn cánh, mòn buồng bơm, điểm làm việc sai, khí cuốn vào, nguồn điện bất thường, quay ngược chiều, hỏng ổ bi, cong trục hoặc lỗi lắp đặt. Muốn xử lý đúng, cần quan sát đồng thời âm thanh, rung, lưu lượng, dòng điện, điều kiện hố bơm và lịch sử vận hành thay vì chỉ nhìn một biểu hiện riêng lẻ.

Các ví dụ như Máy bơm chìm nước thải Pentax DP 40 G 0.25 HP – 220V, Máy bơm chìm nước thải Pentax DP80 G, Máy bơm chìm nước thải Pentax DX100/2 G, Máy bơm chìm nước thải Pentax DG 100/2G, Máy bơm chìm nước thải Pentax DHT100, Máy bơm chìm nước thải Pentax DMT560, Máy bơm chìm Pentax DMT1000, Máy bơm chìm nước thải cánh cắt Pentax DTR101 G hay Máy bơm chìm nước thải cánh cắt Pentax DTRT 1000 cho thấy một thực tế rất rõ: bơm vận hành bền không chỉ nhờ thương hiệu hay công suất, mà nhờ được chọn đúng, lắp đúng, theo dõi đúng và bảo trì đúng.

Nếu phát hiện rung tăng, tiếng ồn đổi khác hoặc lưu lượng giảm, hãy kiểm tra sớm. Càng phát hiện nhanh, chi phí xử lý càng thấp và nguy cơ dừng hệ thống càng giảm. Với bơm chìm nước thải Pentax, máy bơm nước Pentax, máy bơm nước Ebara hay bất kỳ dòng bơm chìm nước thải Ebara nào, nguyên tắc này luôn đúng: sự ổn định lâu dài không đến từ may mắn, mà đến từ việc hiểu đúng thiết bị và phản ứng kịp thời trước những dấu hiệu bất thường đầu tiên.