Phớt cơ khí trong máy bơm nước: cấu tạo, vật liệu, khi nào cần nâng cấp phớt chịu hóa chất/nhiệt cao

Trong mọi hệ thống cấp nước, tăng áp, HVAC hay dây chuyền công nghiệp, phớt cơ khí (mechanical seal) là “điểm chốt” quyết định máy bơm có chạy ổn định hay rò rỉ. Bạn có thể chọn đúng công suất, đúng cột áp, đúng lưu lượng… nhưng chỉ cần phớt cơ khí không phù hợp môi chất hoặc lắp đặt sai, máy bơm sẽ rò nước, nóng trục, cháy phớt và dừng hệ thống.

Bài viết này đi từ gốc: phớt cơ khí trong máy bơm nước là gì, cấu tạo ra sao, vật liệu nào phù hợp, và quan trọng nhất: khi nào cần nâng cấp phớt chịu hóa chất/nhiệt cao. Trong bài mình sẽ thi thoảng lấy ví dụ các dòng máy bơm công nghiệp Pentax như Máy bơm nước Pentax CM32-160A công suất 4HP (3kW), Máy bơm nước Pentax CM32-160B 3HP (2.2kW) nhập khẩu Ý, hoặc các bơm đa tầng cánh như Máy bơm tăng áp trục đứng Pentax U5V-200/7T 2HP (1.5kW), Máy bơm tăng áp trục đứng Pentax U18V-900/9T 10HP (7.5kW)… để bạn hình dung tình huống thực tế. Đồng thời, mình cũng nhắc đến các lựa chọn tương đương như máy bơm Ebara 3M, máy bơm nước Ebara 3D, hay các hãng châu Âu khác trong các tình huống phải nâng cấp phớt.

Trong bài sẽ có lặp lại có chủ đích các cụm từ: máy bơm công nghiệp Pentax, máy bơm Ebara 3M, máy bơm nước Ebara 3D, máy bơm Pentax ULTRA LG, máy bơm nước Pentax CM EN733, máy bơm Pentax ULTRA V, máy bơm nước Pentax, máy bơm nước Ebara để hỗ trợ SEO.

Phớt cơ khí là gì? Vì sao máy bơm “rò nước” thường bắt đầu từ phớt?

Trong máy bơm ly tâm (trục ngang, trục đứng, bơm đa tầng cánh…), trục bơm quay liên tục. Tại vị trí trục đi qua vỏ bơm, nếu chỉ “bịt” bằng gioăng tĩnh thì trục quay sẽ mài mòn gioăng và rò rỉ. Vì vậy người ta dùng phớt cơ khí để tạo một bề mặt làm kín động giữa phần quay (rotary) và phần tĩnh (stationary).

Vai trò chính của phớt cơ khí:

• Ngăn rò rỉ môi chất (nước sạch, nước nóng, nước pha glycol, nước có clo, hoá chất nhẹ…).
• Giữ áp lực trong buồng bơm.
• Bảo vệ vòng bi và động cơ khỏi nước xâm nhập.
• Giảm thất thoát năng lượng và nguy cơ chập điện.

Trong một hệ dùng máy bơm nước Pentax CM EN733 để cấp nước lên bồn mái, nếu phớt không phù hợp (ví dụ gioăng cao su bị trương nở do hoá chất vệ sinh đường ống) thì rò rỉ thường xuất hiện đầu tiên ở “lỗ thoát” (weep hole) hoặc tại cổ trục. Tương tự, các cụm tăng áp dùng máy bơm Pentax ULTRA V chạy nhiều giờ/ngày, phớt làm việc liên tục; chỉ cần chạy khô vài phút (mất nước mồi) là mặt trượt cháy rất nhanh.

Cấu tạo phớt cơ khí trong máy bơm nước

Tùy dòng bơm, phớt có thể là phớt tiêu chuẩn, phớt cartridge, phớt đơn, phớt đôi… nhưng về cơ bản đều có các phần sau:

Hai mặt làm kín (mặt trượt) – trái tim của phớt

• Mặt tĩnh (stationary face): đứng yên, lắp vào nắp bơm/buồng phớt.
• Mặt quay (rotary face): gắn với trục, quay theo trục.

Hai mặt này được mài phẳng độ chính xác rất cao. Khi bơm chạy, một lớp màng mỏng của môi chất (nước) nằm giữa hai mặt tạo bôi trơn và làm mát.

Điểm mấu chốt: phớt cơ khí không phải “kín tuyệt đối” theo kiểu keo dán. Nó “kín” nhờ hai mặt trượt phẳng + áp lực ép + màng bôi trơn.

Phần đàn hồi/đệm làm kín phụ (secondary seal)

Thường là:

• O-ring / gasket bằng NBR, EPDM, FKM (Viton), PTFE…
• Có nhiệm vụ làm kín tĩnh giữa mặt trượt và vỏ, giữa phớt và trục.

Cơ cấu tạo lực ép (lò xo hoặc bellows)

• Lò xo (spring): ép hai mặt trượt vào nhau.
• Hoặc ống xếp kim loại (metal bellows): vừa tạo lực, vừa thay thế phần gioăng phụ trong môi trường nhiệt/hoá chất khó.

Các chi tiết kim loại (metal parts)

• Vòng giữ, chén phớt, ống lót, vít hãm…
• Vật liệu phổ biến: inox 304/316; môi trường ăn mòn mạnh có thể dùng hợp kim cao hơn.

Trong các ứng dụng nước sạch, nhiều bơm như Máy bơm nước Pentax CM40-160B công suất 4HP (3kW) hoặc Máy bơm nước Pentax CMS40A/2.2 (thuộc nhóm máy bơm công nghiệp Pentax) thường dùng phớt “chuẩn” carbon/ceramic + gioăng NBR/EPDM. Nhưng khi bạn chuyển sang môi chất nước nóng, hoá chất vệ sinh CIP, hoặc nước có chất tẩy, lúc đó “điểm yếu” thường nằm ở gioăng và mặt trượt.

Các loại phớt cơ khí thường gặp (hiểu nhanh để chọn đúng)

Phớt đơn (single seal)

• Phổ biến nhất trong bơm nước sạch.
• Cấu tạo đơn giản, giá hợp lý.
• Phù hợp cho: nước sạch, nước sinh hoạt, nước tuần hoàn sạch.

Hệ tăng áp khách sạn dùng máy bơm Pentax ULTRA V hoặc bơm trục ngang (ví dụ máy bơm nước Pentax CM EN733) thường ưu tiên phớt đơn khi môi chất “hiền”.

Phớt đôi (double seal)

• Hai bộ mặt trượt, có khoang chất lỏng đệm (barrier/buffer fluid).
• Dùng khi: môi chất độc hại, dễ bay hơi, dễ kết tinh, hoặc cần chống chạy khô tốt hơn.
• Thường gặp trong hoá chất, dung môi, bùn, nước thải “khó”.

Trong thực tế, nếu bạn bơm dung dịch tẩy rửa hoặc hoá chất nhẹ bằng máy bơm nước Ebara 3D inox hay các dòng inox khác, phớt đôi có thể là lựa chọn an toàn hơn khi rủi ro chạy khô/rò rỉ cao.

Phớt cân bằng (balanced) vs không cân bằng (unbalanced)

• Balanced: giảm tải lên mặt trượt → chạy êm hơn ở áp cao/nhiệt cao.
• Unbalanced: đơn giản, dùng nhiều cho áp thấp – trung bình.

Các cụm booster dùng máy bơm Pentax ULTRA LG hoặc máy bơm Pentax ULTRA V có thể hưởng lợi từ phớt kiểu balanced nếu áp làm việc cao và chạy liên tục.

Phớt cartridge (phớt cụm)

• Lắp nguyên cụm, giảm sai sót khi lắp.
• Dễ thay, dễ chuẩn hoá bảo trì.
• Chi phí cao hơn nhưng đáng tiền trong hệ chạy 24/7.

Nếu bạn vận hành phòng bơm khách sạn bằng máy bơm công nghiệp Pentax nhiều tổ máy, chuẩn hoá phớt cartridge giúp giảm thời gian downtime.

Vật liệu phớt cơ khí: chọn sai là “hỏng sớm dù bơm xịn”

Khi nói “nâng cấp phớt”, thực chất là bạn đang thay đổi tổ hợp vật liệu của:

Mặt trượt, 2) Gioăng/O-ring, 3) Lò xo & kim loại, 4) Thiết kế phớt (đơn/đôi/balanced…).

Vật liệu mặt trượt (seal faces)

(1) Carbon/Graphite

• Ưu: tự bôi trơn tốt, chạy êm, giá hợp lý.
• Nhược: kém chịu mài mòn nếu có cát, hạt rắn; kém chịu hoá chất oxy hoá mạnh.
• Hợp: nước sạch, nước sinh hoạt, nước tuần hoàn sạch.

(2) Ceramic (Alumina)

• Ưu: giá tốt, chịu mài mòn ở mức khá.
• Nhược: giòn, kém chịu sốc nhiệt, không lý tưởng cho nhiệt cao dao động.
• Hợp: nước sạch, tải ổn định.

(3) Silicon Carbide (SiC)

• Ưu: cực bền, chịu mài mòn cao, chịu hoá chất tốt, chịu nhiệt tốt.
• Nhược: giá cao hơn.
• Hợp: nước nóng, nước có hạt mịn, nước có clo nhẹ, môi trường ăn mòn.

(4) Tungsten Carbide (WC)

• Ưu: rất cứng, chịu mài mòn và va đập tốt.
• Nhược: có thể kém hơn SiC về một số môi trường ăn mòn; giá cao.
• Hợp: môi trường có hạt, bùn nhẹ, áp cao.

Tổ hợp mặt trượt phổ biến:

• Carbon/Ceramic: kinh tế cho nước sạch.
• Carbon/SiC: nâng cấp phổ biến cho nước nóng/hơi ăn mòn.
• SiC/SiC: “đô thị hoá” cho môi trường khắc nghiệt (ăn mòn, mài mòn, nhiệt cao).
• WC/WC hoặc WC/SiC: môi trường hạt rắn.

Ví dụ: Với hệ cấp nước dùng Máy bơm nước Pentax CM32-160A công suất 4HP (3kW) (thuộc nhóm máy bơm nước Pentax CM EN733), nếu chỉ bơm nước sạch từ bể ngầm lên bồn mái, carbon/ceramic thường đủ. Nhưng nếu bơm nước nóng, nước pha glycol, hoặc nước có clo cao hơn bình thường, cân nhắc carbon/SiC hoặc SiC/SiC để phớt bền hơn.

Vật liệu gioăng/O-ring (secondary seals)

Đây là phần rất hay bị bỏ qua. Nhiều ca “phớt vừa thay xong lại rò” thực ra do gioăng không tương thích.

(1) NBR (Nitrile)

• Hợp: nước sạch, dầu nhẹ.
• Giới hạn: không phù hợp nước nóng cao, hoá chất oxy hoá, ozone.

(2) EPDM

• Rất hợp cho: nước nóng, hơi nước, glycol, dung dịch có tính kiềm nhẹ.
• Kém hợp với: dầu khoáng, một số dung môi hydrocarbon.

(3) FKM (Viton)

• Hợp: nhiều hoá chất, dung môi, nhiệt cao.
• Cân nhắc: không phải “vạn năng”; một số môi trường kiềm mạnh vẫn không phù hợp.

(4) PTFE

• Trơ hoá học rất tốt, chịu nhiều loại hoá chất mạnh.
• Nhược: tính đàn hồi kém hơn cao su; thiết kế phải phù hợp.

Trong hệ nước nóng khách sạn dùng máy bơm Pentax ULTRA V (ví dụ Máy bơm tăng áp trục đứng Pentax U7V-550/10T 5.5HP (4kW)), gioăng EPDM thường được ưu tiên hơn NBR. Còn nếu bạn bơm hoá chất vệ sinh hoặc dung dịch có tính “khó”, FKM/PTFE có thể là lựa chọn tốt hơn.

Vật liệu kim loại (springs & metal parts)

• Inox 304/316 là phổ biến.
• Với môi trường ăn mòn mạnh (clorua cao, axit…), có thể cần vật liệu cao hơn (hợp kim niken, Hastelloy…).
• “Điểm chết” hay gặp: lò xo bị ăn mòn → mất lực ép → phớt rò.

Nếu bạn dùng máy bơm nước Ebara 3D inox cho nước có tính ăn mòn, phớt không chỉ cần mặt trượt phù hợp mà lò xo/kim loại cũng phải chịu được môi trường. Tương tự, một số hệ công nghiệp dùng máy bơm công nghiệp Pentax trong xưởng thực phẩm, nước có hoá chất vệ sinh, lò xo phớt bị “rục” là hư nhanh.

Khi nào cần nâng cấp phớt chịu hóa chất/nhiệt cao?

Đây là phần quan trọng nhất. Bạn không cần nâng cấp phớt “vì cho xịn”, mà nâng cấp khi có rủi ro thực tế làm phớt tiêu chuẩn hỏng sớm.

Khi môi chất không còn là “nước sạch hiền”

Bạn nên nâng cấp phớt khi bơm:

• Nước có clo cao (hồ bơi, khử trùng mạnh).
• Nước có hoá chất vệ sinh, dung dịch CIP (thực phẩm, đồ uống).
• Nước có tính axit/kiềm (xử lý nước, công nghiệp).
• Nước có dung môi hoặc phụ gia đặc biệt.

Trong trường hợp này, phớt carbon/ceramic + NBR có thể “chết” rất nhanh do:

• Gioăng trương nở, nứt, chai.
• Mặt trượt bị ăn mòn/đổi tính chất bề mặt.

Gợi ý nâng cấp:

• Mặt trượt: Carbon/SiC hoặc SiC/SiC.
• Gioăng: EPDM, FKM hoặc PTFE (tuỳ hoá chất).
• Lò xo/kim loại: inox 316 hoặc vật liệu cao hơn nếu cần.

Ví dụ ứng dụng: nếu bạn dùng Máy bơm nước Pentax CMS50C/11 (nhóm máy bơm công nghiệp Pentax, thân inox) để bơm nước có chất tẩy nhẹ trong dây chuyền rửa, nâng cấp từ carbon/ceramic sang carbon/SiC và gioăng FKM thường cho tuổi thọ phớt tốt hơn.

Khi nhiệt độ tăng (nước nóng, tuần hoàn, gia nhiệt)

Nhiệt độ là “kẻ giết phớt” phổ biến thứ hai sau chạy khô.

Bạn nên nâng cấp phớt khi:

• Nước nóng thường xuyên trên ~70–80 °C.
• Hệ tuần hoàn nước nóng chạy liên tục (khách sạn, spa).
• Nước pha glycol trong hệ HVAC (nhiệt độ dao động).
• Có sốc nhiệt (nóng – lạnh thay đổi nhanh).

Vì sao phớt tiêu chuẩn hay hỏng ở nhiệt cao?

• Gioăng NBR nhanh chai, mất đàn hồi.
• Mặt ceramic dễ nứt nếu sốc nhiệt.
• Màng bôi trơn giữa hai mặt trượt mỏng hơn khi nhiệt tăng, dễ “cháy mặt”.

Gợi ý nâng cấp:

• Mặt trượt: Carbon/SiC hoặc SiC/SiC.
• Gioăng: EPDM hoặc FKM.
• Ưu tiên phớt balanced hoặc thiết kế chuyên nhiệt.

Trong các cụm tăng áp nước nóng, các dòng như máy bơm Pentax ULTRA LG và máy bơm Pentax ULTRA V thường được chọn vì bản thân thiết kế phù hợp tăng áp; nhưng để bền, phớt vẫn phải “đúng vật liệu”. Ví dụ, trong một khách sạn dùng Máy bơm tăng áp trục đứng Pentax U18V-750/8T 7.5HP (5.5kW) cho hệ booster, nếu có tuần hoàn nước nóng, việc dùng gioăng EPDM và mặt trượt SiC sẽ an toàn hơn so với cấu hình phớt tiêu chuẩn cho nước lạnh.

Khi áp làm việc cao và chạy liên tục 24/7

Bơm chạy liên tục làm phớt “mòn theo giờ”. Nhưng điều đáng ngại hơn là:

• Áp cao làm tải lên mặt trượt tăng,
• Nhiệt sinh ra tăng,
• Nếu bơm lệch tâm/rung nhẹ cũng làm mặt trượt mòn lệch.

Trường hợp hay gặp:

• Booster cao tầng,
• Bơm cấp nước công nghiệp,
• Bơm tăng áp cho khu giặt là khách sạn.

Những nơi này dùng nhiều máy bơm công nghiệp Pentax và máy bơm nước Pentax CM EN733, hoặc so sánh với máy bơm Ebara 3M, máy bơm nước Ebara 3D.

Gợi ý nâng cấp:

• Phớt balanced,
• Mặt trượt cứng (SiC/WC),
• Thiết kế cartridge để giảm sai sót lắp đặt.

Khi có hạt rắn, cặn, hoặc nguy cơ mài mòn

Nếu nước có:

• Cát mịn,
• Cặn từ đường ống cũ,
• Rỉ sét, bùn nhẹ,

phớt carbon/ceramic có thể bị xước mặt trượt, dẫn đến rò rỉ.

Gợi ý nâng cấp:

• Mặt trượt: SiC/SiC hoặc WC/SiC.
• Thêm giải pháp hệ thống: lọc Y, xả cặn, flush line (nếu thiết kế cho phép).

Ví dụ thực tế: một hệ cấp nước dùng Máy bơm nước Pentax CM50-200B công suất 15HP (11kW) hút từ bể ngầm lâu ngày có cặn, sau vài tháng phớt rò nhẹ. Khi nâng cấp mặt trượt từ ceramic lên SiC và cải thiện lọc đầu hút, thời gian giữa 2 lần thay phớt kéo dài rõ rệt.

Khi có nguy cơ chạy khô, mất mồi, hút khí

Chạy khô 30–120 giây có thể làm:

• Mặt trượt quá nhiệt,
• Carbon cháy, ceramic nứt,
• Phớt “đi” ngay cả khi bơm còn mới.

Nguy cơ chạy khô thường đến từ:

• Bể ngầm cạn bất ngờ,
• Van một chiều hở → tụt nước,
• Rò khí đường hút,
• Lọc tắc → bơm không hút được nước.

Trong các hệ booster dùng máy bơm Pentax ULTRA V hoặc bơm trục ngang, chạy khô là “kịch bản” thường xuyên nhất gây cháy phớt.

Giải pháp nâng cấp + phòng ngừa:

• Nâng cấp mặt trượt SiC (chịu nhiệt tốt hơn).
• Dùng cảm biến cạn nước, rơ-le áp, công tắc dòng chảy để bảo vệ.
• Kiểm tra van một chiều, mồi bơm đúng quy trình.

Dấu hiệu phớt cơ khí sắp hỏng (đừng đợi “xịt nước” mới thay)

Dưới đây là các dấu hiệu phổ biến:

Rò rỉ nhỏ giọt ở vùng cổ trục/weep hole

Ban đầu chỉ vài giọt khi bơm chạy nóng, sau tăng dần.

Bơm nóng bất thường gần buồng phớt

Nhiệt tăng do ma sát cao, màng bôi trơn kém.

Tiếng kêu rít nhẹ hoặc âm thanh “khô”

Có thể do chạy thiếu nước, mặt trượt bị khô.

Rung tăng sau khi thay phớt

Có thể lắp lệch, sai độ đồng tâm, hoặc vòng bi mòn.

Nước rò có màu đen/xám

Dấu hiệu carbon mòn nhiều hoặc bị cháy.

Trong hệ cấp nước khách sạn, nếu bạn đang chạy máy bơm nước Pentax CM EN733 (ví dụ Máy bơm nước Pentax CM40-200A công suất 10HP (7.5kW)) hoặc cụm booster dùng máy bơm Pentax ULTRA V, chỉ cần thấy rò nhẹ ở phớt, hãy xử lý sớm. Phớt rò lâu ngày có thể làm nước vào vòng bi → hỏng cả cụm, chi phí lớn hơn nhiều.

7) Chọn phớt cơ khí theo “bài toán môi chất” – hướng dẫn nhanh

Bạn có thể dùng khung chọn sau để làm việc với kỹ thuật hoặc nhà cung cấp.

7.1. Nước sạch sinh hoạt (20–35 °C, ít cặn)

Gợi ý: Carbon/Ceramic + NBR/EPDM.

Phù hợp cho: đa số hệ bơm cấp nước, bơm tăng áp dân dụng – thương mại.

Ví dụ: hệ cấp nước dùng Máy bơm nước Pentax CM32-160B 3HP (2.2kW) nhập khẩu Ý (nhóm máy bơm công nghiệp Pentax, thuộc máy bơm nước Pentax CM EN733) thường chạy tốt với cấu hình tiêu chuẩn nếu nước sạch đúng nghĩa.

7.2. Nước nóng khách sạn, nước tuần hoàn (60–80 °C hoặc hơn)

Gợi ý: Carbon/SiC hoặc SiC/SiC + EPDM (hoặc FKM tuỳ).

Ưu tiên: phớt balanced, vật liệu chịu nhiệt.

Các cụm tăng áp dùng máy bơm Pentax ULTRA LG, máy bơm Pentax ULTRA V (ví dụ Máy bơm tăng áp trục đứng Pentax U7V-400/8T đầu inox 3kW) nếu chạy nước nóng sẽ cần chú ý vật liệu gioăng và mặt trượt hơn rất nhiều so với chạy nước lạnh.

7.3. Nước pha glycol (HVAC, chiller, sưởi)

Rủi ro: một số gioăng không hợp; nhiệt dao động.

Gợi ý: EPDM thường phù hợp hơn NBR trong nhiều trường hợp.

7.4. Nước có clo/hồ bơi, khử trùng mạnh

Rủi ro: oxy hoá, ăn mòn.

Gợi ý: SiC/SiC + gioăng phù hợp; cân nhắc vật liệu kim loại 316.

Ở đây, nhiều dự án dùng máy bơm nước Ebara inox như máy bơm Ebara 3M hoặc máy bơm nước Ebara 3D. Nhưng dù là inox, phớt vẫn phải “đúng bài” mới bền.

7.5. Hoá chất nhẹ, dung dịch vệ sinh CIP

Gợi ý: mặt SiC, gioăng FKM hoặc PTFE tuỳ hoá chất.

Cân nhắc: phớt đôi nếu rủi ro chạy khô hoặc môi chất nguy hiểm.

Nếu một xưởng thực phẩm dùng Máy bơm nước Pentax CMS65C/22 (thuộc máy bơm công nghiệp Pentax) để bơm nước có hoá chất vệ sinh, cấu hình phớt nâng cấp đúng vật liệu sẽ đáng tiền hơn nhiều so với thay phớt liên tục.

8) Vì sao “thay phớt đúng loại” đôi khi quan trọng hơn “thay phớt mới”?

Nhiều đội bảo trì gặp tình huống:

Thay phớt mới xong vẫn rò.

Phớt mới dùng được 1–2 tuần lại cháy.

Cùng một bơm, thay phớt hãng A bền, hãng B nhanh hỏng.

Nguyên nhân sâu thường nằm ở 4 nhóm:

8.1. Chọn sai vật liệu (không tương thích môi chất)

Gioăng bị trương, chai.

Mặt trượt bị ăn mòn/giòn.

Lò xo bị rỉ → mất lực.

8.2. Lắp đặt sai quy trình

Chạm tay bẩn vào mặt trượt.

Ép lệch mặt tĩnh.

Siết quá lực làm méo chi tiết.

8.3. Hệ thống gây hại phớt

Bơm rung do đồng tâm kém, chân đế yếu.

Xâm thực do hút thiếu NPSH.

Chạy khô do mất mồi.

8.4. Chất lượng phớt “không đồng đều”

Trong cùng một “loại phớt”, chất lượng mài mặt trượt, độ đàn hồi vật liệu và dung sai sản xuất khác nhau rất nhiều. Với các hệ quan trọng như booster khách sạn, thay vì “mua phớt rẻ”, bạn nên đồng bộ phớt chất lượng tốt cho các tổ máy máy bơm nước Pentax và máy bơm nước Ebara để ổn định vận hành.

9) Quy trình bảo trì & lắp đặt phớt cơ khí (để phớt mới không hỏng oan)

Dưới đây là checklist theo kiểu “đúng nghề”:

9.1. Trước khi tháo

Khoá điện, khoá van, xả áp.

Đánh dấu vị trí lắp (đặc biệt bơm cụm).

Kiểm tra nguyên nhân: rò, nóng, rung, chạy khô?

9.2. Khi tháo phớt cũ

Quan sát mặt trượt:

Xước vòng tròn: có hạt.

Cháy đen: chạy khô/quá nhiệt.

Nứt: sốc nhiệt hoặc lắp sai.

9.3. Khi lắp phớt mới

Vệ sinh sạch buồng phớt, trục, ống lót.

Không để bụi/cát dính mặt trượt.

Bôi trơn gioăng đúng loại (nhiều nơi dùng glycerin/soap; tuyệt đối tránh hoá chất làm hỏng cao su).

Ép thẳng, đúng chiều, không “gõ búa” trực tiếp vào phớt.

9.4. Khi chạy thử

Mồi nước đầy đủ, xả khí.

Chạy không tải vài phút, theo dõi rò.

Kiểm tra nhiệt vùng phớt và tiếng ồn.

Trong các hệ dùng máy bơm công nghiệp Pentax (ví dụ Máy bơm nước Pentax CM65-200B công suất 25HP (18.5kW)) hoặc booster dùng máy bơm Pentax ULTRA V, quy trình chạy thử cực quan trọng. Nhiều ca cháy phớt “trong ngày đầu” là do chạy thử thiếu nước hoặc không xả khí kỹ.

10) Ví dụ tình huống nâng cấp phớt theo ứng dụng (dễ áp dụng thực tế)
Tình huống A: Hệ cấp nước khách sạn dùng bơm EN733 – rò phớt sau 6–12 tháng

Thiết bị: Máy bơm nước Pentax CM40-200A công suất 10HP (7.5kW) (thuộc máy bơm nước Pentax CM EN733, nhóm máy bơm công nghiệp Pentax).

Triệu chứng: rò nhẹ tăng dần, nhất là khi bơm chạy lâu.

Nguyên nhân hay gặp: cặn nhẹ, rung nhỏ do khớp nối, hoặc gioăng không hợp môi trường.

Hướng xử lý/nâng cấp:

Nâng mặt trượt lên carbon/SiC hoặc SiC/SiC nếu nước không quá sạch.

Đổi gioăng EPDM nếu có nước nóng/dao động nhiệt.

Kiểm tra chân bơm, độ đồng tâm, lọc Y.

Tình huống B: Cụm tăng áp nước nóng – phớt cháy khi mất nước mồi

Thiết bị: Máy bơm tăng áp trục đứng Pentax U5V-200/7T 2HP (1.5kW) hoặc Máy bơm tăng áp trục đứng Pentax U7V-550/10T 5.5HP (4kW) (nhóm máy bơm Pentax ULTRA V, thuộc bơm đa tầng cánh Pentax).

Triệu chứng: rò mạnh sau một lần mất nước.

Nguyên nhân: chạy khô làm cháy mặt trượt.

Hướng xử lý/nâng cấp:

Nâng mặt trượt SiC (chịu nhiệt tốt hơn).

Thêm bảo vệ cạn nước/áp thấp để tránh chạy khô.

Rà soát van một chiều, bơm mồi, xả khí.

Tình huống C: Bơm inox bơm nước có clo/hoá chất nhẹ – phớt rò vì gioăng “phồng”

Thiết bị: máy bơm Ebara 3M hoặc máy bơm nước Ebara 3D (thuộc nhóm máy bơm nước Ebara).

Triệu chứng: phớt rò dù mặt trượt còn tốt.

Nguyên nhân: gioăng NBR không phù hợp, bị trương nở/thoái hoá.

Hướng xử lý/nâng cấp:

Đổi gioăng FKM hoặc EPDM tuỳ môi chất.

Nâng mặt trượt SiC nếu môi chất có tính oxy hoá/mài mòn.

11) FAQ – câu hỏi thường gặp về phớt cơ khí máy bơm nước
11.1. Phớt cơ khí và phớt dây tết khác nhau gì?

Phớt dây tết (packing): dùng sợi tết, siết ép; rò “chấp nhận được”, cần chỉnh định kỳ.

Phớt cơ khí: kín hơn nhiều, ít bảo trì hơn, phù hợp hệ hiện đại, booster, khách sạn.

Với các hệ dùng máy bơm công nghiệp Pentax và booster máy bơm Pentax ULTRA V, phớt cơ khí gần như là lựa chọn chuẩn.

11.2. Vì sao phớt mới thay lại rò ngay?

Thường do:

Lắp lệch, bẩn mặt trượt.

Chạy khô khi chạy thử.

Trục mòn/rung, vòng bi hỏng.

Chọn sai vật liệu gioăng.

11.3. Có nên “nâng cấp phớt chịu nhiệt” cho mọi bơm?

Không cần. Nâng cấp chỉ đáng tiền khi:

Có nước nóng/dao động nhiệt.

Có hóa chất/clo/glycol.

Có hạt rắn/cặn.

Có áp cao và chạy liên tục.

Có nguy cơ chạy khô.

Ví dụ: Nếu chỉ bơm nước sạch ổn định bằng Máy bơm nước Pentax CM32-160C công suất 2HP (1.5kW), phớt tiêu chuẩn tốt + lắp đúng thường đủ.

11.4. Thay phớt có cần thay luôn vòng bi không?

Không bắt buộc, nhưng nên kiểm tra:

Nếu vòng bi rơ, bơm rung → phớt mới cũng hỏng nhanh.

Trong hệ chạy 24/7 như khách sạn/nhà máy, thay phớt thường đi kèm kiểm tra vòng bi để tránh “hỏng dây chuyền”.

12) Kết luận: Chọn đúng phớt = kéo dài tuổi thọ bơm và giảm downtime

Phớt cơ khí là chi tiết nhỏ nhưng quyết định tính ổn định của cả hệ thống. Muốn bơm bền, bạn cần nhớ 3 nguyên tắc:

Chọn phớt theo môi chất, nhiệt độ, áp lực – không chọn theo “thói quen”.

Ưu tiên tương thích vật liệu (mặt trượt + gioăng + kim loại) hơn là chỉ nhìn “loại phớt”.

Loại bỏ nguyên nhân hệ thống gây hỏng phớt (chạy khô, rung, cặn, xâm thực).

Dù bạn đang dùng máy bơm nước Pentax CM EN733 như Máy bơm nước Pentax CM50-200A công suất 20HP (15kW), hay cụm tăng áp dùng máy bơm Pentax ULTRA V như Máy bơm tăng áp trục đứng Pentax U18V-900/9T 10HP (7.5kW), hoặc hệ inox dùng máy bơm Ebara 3M, máy bơm nước Ebara 3D (nhóm máy bơm nước Ebara), thì bài toán phớt luôn cần “đúng vật liệu – đúng lắp đặt – đúng điều kiện vận hành”.